نمایی از شور و نشاط همایش

دکتر محمد رضا اولیا چهره یزدی در کنار مهندس حائری

نمایی از شور و نشاط همایش

 رونمائی از پوسترهای پذیرفته شده

ارائه کننده ای از فرانسه در کتار دکتر مهناز اشرفی دبیر علمی همایش

در کنار اساتید میراث معنوی و مرمت

کرمان- 12 لغایت 14 اردیبهشت 1391

 بیش از 1200 شرکت‌کننده‌ی ایرانی و اروپایی به‌منظور به اشتراک نهادن دیدگاه‌ها و بررسی مسائل حوزه‌ی میراث فرهنگی در چارچوب میراث معماری دست‌کند در کرمان گردهم آمدند و بعد از دو روز با صدور بیانیه‌ای به این همایش پایان دادند.

بسیاری از کشورهای جهان با دارا بودن تعداد قابل توجهی از نمونه‌های شاخص میراث فرهنگی دست‌کند که ریشه در پیشرفت تمدن دارند، ممتاز هستند.

به این دلیل و با توجه به اهمیت راهبردی میراث فرهنگی در گسترش همکاری‌ها و ارتباطات اجرایی و با توجه به این‌که شرکت‌کنندگان بر این باورند که معماری دست‌کند اشاره به مفهوم «چشم‌انداز (منظر) فرهنگی» دارد، می‌تواند برای همبستگی میان میراث فرهنگی و محیط سهم بسزایی داشته باشد و به‌عنوان وسیله‌ای سودمند برای تقویت نقش مؤسسه‌های محلی در پیشبرد برنامه‌های مدیریتی جامع و پیوسته‌ی میراث فرهنگی در منطقه‌ی اوراسیا نقش ایفا می‌کند و هدف آن ایجاد نگاه مشترک به گذشته‌ای مشترک به‌عنوان ابزارهای ایجاد آینده‌ای شکوفا و صلح‌آمیز است. در همین راستا این بیانیه قصد دارد توجه مؤسسات و نهادهای ملی و بین‌المللی را به ضرورت تقویت حفاظت و مدیریت میراث فرهنگی دست‌کند در قالب برنامه‌های منطقه‌یی و بین منطقه‌ی جلب کند.

شرکت‌کنندگان همایش، تجارب و دانش خود را در محوطه‌های گوناگون به اشتراک گذاشتند و به این ترتیب، تمایل خود را برای تقویت الگوهای موجود از طریق همکاری و توسعه دادن حفاظت جامع و راهبرد مدیریتی میراث فرهنگی بر پایه‌ی توانایی‌های موجود و ایجاد کلیت جامع‌تر مطرح کردند.

در این چارچوب میراث فرهنگی دست‌کند که تا کنون بسیار در حاشیه بوده، می‌تواند در تسهیل و ارتقای پژوهش‌ها، تحصیلات و آموزش با هدف ایجاد دانشی مشترک از فرهنگ مشترک منطقه‌ی اوراسیا و پیوندهای تاریخی با همسایگانش و فرآیندهایی که از طریق، یک تاریخ مشترک در گذشته شکل گرفته است، نقشی کلیدی بازی کند.

بر این اساس، شرکت‌کنندگان تأکید دارند که میراث فرهنگی دست‌کند باید به‌عنوان یک اولویت در برنامه‌های کشورهای واقع در اوراسیا مد نظر قرار گیرد. شرکت‌کنندگان همچنین بر لزوم برقراری نشست‌های مرتب به‌منظور نظام‌مند کردن الگوی جدیدی از همکاری با پایه‌های مستحکم‌تر تأکید می‌کنند.

بیانیه کرمان نخستین قدم برای تبیین یک برنامه‌ی راهبردی، با این اهداف کلی است:

1- کامل کردن رهیافت براساس مرمت با تمرکزی نو بر حفاظت میراث دست‌کند و نگهداری نظام‌مند با تأکید بر حفاظت و مدیریت بلندمدت و مشخص کردن مدل‌های مدیریتی ضروری است که موارد اضطراری پیش‌آمده به‌وسیله‌ی عوامل انسانی و طبیعی را با برنامه‌های حفاظتی ویژه اقدامات اضطراری و برنامه‌های پیشگیرانه مد نظر قرار دهد.

2- به اشتراک نهادن دانش موجود و تجارب آموزنده در زمینه‌ی حفاظت میراث دست‌کند با عنایت به توسعه‌ی سیستم‌های مدیرتی خلاق و همکاری‌های تازه و تلفیق خدمات گردشگری و فرهنگی سطح بالا، شاخصه‌ای کلیدی است.

3- توسعه‌ی سیاست‌ها و مدل‌های برنامه‌ریزی جامع که نقش مؤسسات محلی را در مدیریت منطقه از طریق مشارکت فعال تمام ذی‌نفعان اعم از عمومی و خصوصی از جمله جوامع محلی تقویت می‌کند.

4- تعیین حداقل مجموعه پتانسیل‌هایی در زمینه‌ی فعالیت‌های حرفه‌یی مرتبط با کل چرخه‌ی مرتبط با نگهداری برنامه‌ریزی‌شده و با مشارکت در توسعه‌ی برنامه‌ریزی‌های آموزشی، بخصوص با تمرکز بر وظایف حفاظتی – مرمتی و نیز آموزش تکنسین‌های مرمتی – حفاظتی برای مدیریت میراث دست‌کند ضروری است.

5- ارتقا و توسعه‌ی برنامه‌های آموزشی جامع در سطح دبیرستانی و دانشگاهی با برنامه‌های پویا و الگوهای مشترک انعطاف‌پذیر و مبادله‌ی کارآموزان و دانشجویان با استفاده از روش‌شناسی استاندارد و خدمات روشمند پشتیبانی خواهد شد.

6- مشخص کردن اطلاعات و راهکارهای ارتباطی برای مخاطب عام (آموزش عمومی) با هدف افزایش دانش درباره‌ی میراث فرهنگی دست‌کند، ساختار مسیرهای فرهنگی در منطقه‌ی اوراسیا در قالب رویدادهای فرهنگی مربوط توسعه خواهد یافت.

7- مطرح کردن چشم‌اندازهای فرهنگی دست‌کند در منطقه‌ی اوراسیا به‌عنوان یک مفهوم برای حفاظت و مدیریت خواهد توانست حفاظت آثار و میراث معنوی را با توسعه‌ی محلی پیوند دهد.

8- توسعه دادن مدیریت و ارتقای میراث فرهنگی دست‌کند با استفاده از فرصت‌هایی که جامعه‌ی اطلاعاتی و پایگاه‌های اطلاعاتی – فرهنگی در دسترس قرار می‌دهند، به‌منظور ارتقای گردشگری کیفی، گسترش دستاوردهای پژوهشی و راهکارهای آموزشی فراهم می‌شود.

شرکت‌کنندگان بر لزوم تشکیل یک مرکز اوراسیایی برای معماری دست‌کند به‌منظور گرد هم آوردن مؤسسات ملی، مقامات محلی و منطقه‌یی به توافق رسیدند.

مرکز معماری دست‌کند مسؤول شناسایی و ارتقای همکاری‌ها در منطقه و ارائه‌ی پیشنهادات، برای برنامه‌ریزی کشورهای همسایه است. جمهوری اسلامی ایران از طریق پژوهشگاه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، آمادگی خود را جهت ابلاغ بیانیه‌ی کرمان به مؤسسات مربوط در سطح ملی و بین‌المللی و ارتقای نشست‌های آینده اعلام می‌کند.

پیشنهادهای سه کارگروه محوطه‌های ویژه‌ی میراث دست‌کند در ایران (میمند، کندوان و نوش‌آباد) درباره‌ی واژه‌شناسی معماری دست‌کند جزء لاینفک بیانیه‌ی کرمان است.

نخستین همایش بین المللی معماری دست کند

"معرفی معماری دست کند"
این نوع از معماری که در دهه‌های 70 میلادی بی‌اهمیت و غیر قابل قبول بوده در سال‌های اخیر به عنوان هنر خلاقانه بشر در به آشتی رسیدن با طبیعت مطرح شده و در سراسر جهان مورد توجه است.
   در ایران نیز با پیشینه ارزشمند خود و به ویژه به دلیل ویژگی‌های اقلیمی و جغرافیایی متنوع، یکی از کشورهای دارای آثار دست‌کند در انواع گونه‌ها است که تلاش برای شناسایی و معرفی آنها و استفاده از تجربیات سایر کشورها در راستای حفاظت این آثار ارزشمند می تواند بسیار مفید باشد.

نخستین همایش بین المللی معماری دستکند 12 لغایت 14 اردیبهشت ماه 1390 در ماهان مرکز بین المللی علوم پیشرفته(هایتک) برگزار شد و با دعوت رسمی دبیرخانه همایش نماینده انجمن دوستداران و حافظان خشت خام با ارائه 2 پوستر پذیرفته شده با عناوین:1- قنات چیست؟ و 2- قنات زارچ طولانی ترین قنات ایران حضور یافتم.
در ماههای منتهی به ارائه مقاله و پوستر با ارتباط با دبیرخانه علمی نخستین همایش بین المللی معماری دستکند در خصوص ارائه و حضور پوستر و استند های انجمنهای دوستدار میراث فرهنگی هماهنگی های لازم صورت گرفته بود که با ارسال پوستر و چاپ و نصب استندها پذیرفته شد انجمن دوستداران و حافظان خشت خام تنها انجمن حاضر در این همایش معتبر علمی بود.
برگزارکنندگان همایش معماری دست‌کند ایران پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور و اداره کل میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری استان کرمان و با مشارکت یونسکو، استانداری کرمان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری میمند، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه هنر و شهید باهنر کرمان برگزار شد.

افتتاحیه همایش صبح روز سه شنبه 12 اردیبهشت 1391 شامل عناوین ذیل برگزار شد:
1- خیر مقدم مدیرکل میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی استان کرمان
2- ارائه گزارش دبیر علمی همایش خانم دکتر مهناز اشرفی
3- سخنرانی استاندار کرمان
4- سخنرانی معاون میراث فرهنگی سازمان میراث فرهنگی و سرپرست پژوهشکده میراث فرهنگی
5- نمایش فیلم کوتاه
6- بازدید از نمایشگاه

 
خلاصه ای از سخنرانی های افتتاحیه همایش:
معاون ميراث فرهنگي کشور گفت: معماري دستکند نشان‌دهنده نبوغ پيشينيان ما در مديريت انرژي و بهره‌گيري مناسب از طبيعت است.
مسعود علويان صدر در سخنراني افتتاحيه اولين همايش معماري دستکند در کرمان با بيان اين مطلب اظهار داشت: معماري دستکند نشان‌دهنده بهره‌گيري مناسب گذشتگان از ظرفيت‌هاي محيط اطراف خود است، به‌گونه‌اي که با گذشت سال‌ها مي‌توان تطابق، تکامل و تعامل انسان با محيط را در اين سازه‌ها مشاهده کرد.
وي تصريح کرد: در واقع معماري دستکند ميزان درک انسان از محيط، احترام به طبيعت و نحوه تاثيرگذاري موثر را نشان مي‌دهد.
اين مقام مسوول ادامه داد: تمام مولفه‌هاي جريان زندگي را مي‌توان در اين نوع معماري مشاهده کرد به‌گونه‌اي که مفاهيم جغرافيايي، اقليم، مباحث امنيتي، سياسي و مفهوم اقتصادي در اين معماري فاخر ايراني وجود دارد.

رئيس پژوهشگاه سازمان ميراث ‌فرهنگي، صنايع‌ دستي و گردشگري گفت: زواياي پنهان زندگي گذشتگان در دانش معماري و درک آن‌ها از طبيعت در همايش معماري دستکند نمايان مي‌شود.
محمدرضا بذرگردر همايش معماري دستکند با بيان اين مطلب اظهار داشت: بي‌ترديد گذشتگان در شناخت محيط پيرامون خود و مکان‌يابي براي زندگي از تبحر خاصي برخوردار بودند که نمي‌توان از اين دانش به سادگي گذشت.

دبير علمي اولين همايش معماري دستکند از استقبال گسترده پژوهشگران و صاحب‌نظران داخلي و خارجي براي شرکت در اين نشست خبر داد.
دکتر مهناز اشرفي در سخنراني مراسم افتتاحيه همايش معماري دستکند با بيان اين مطلب اظهار داشت: در روزهاي پاياني سال 90 با اعلام فراخوان عمومي بيش از 300 مقاله به دبيرخانه اين همايش ارسال شد که افزايش اين تعداد تا پيش از آغاز نشست نيز ادامه پيدا کرد.
وي تصريح کرد:‌ از ميان اين مقالات تنها 80 مقاله انتخاب و با توجه به فرصت کم فقط 22 سخنراني تدارک ديده شد.
اين مقام مسوول ادامه داد: با اين که همايش معماري دستکند براي نخستين‌بار در کشور برگزار مي‌شود، گروه‌هاي مختلف خارجي نيز براي حضور در اين نشست اعلام آمادگي کردند که اين امر کم‌نظير است.
اشرفي افزود: ‌اساتيد برجسته دانشگاه‌هاي سوئيس، فرانسه و انگليس براي شرکت و ايراد سخنراني در همايش معماري دستکند اعلام آمادگي کردند و در آن حضور يافتند که در فواصل برنامه به ارائه مقالات خود در خصوص آثار دستکند ايراني خواهند پرداخت.
دبير علمي اولين همايش معماري دستکند يادآور شد: مباحث تازه‌اي در اين نشست مطرح مي‌شود که مي‌تواند دستاورد علمي مناسبي براي جامعه دوستدار ميراث فرهنگي به همراه داشته باشد.

استاندار کرمان گفت: همايش معماري دستکند مي‌تواند داشته‌هاي تاريخي و فرهنگي اين استان را به مفهوم واقعي نشان دهد.
اسماعيل نجار در سخنراني افتتاحيه نخستين همايش معماري دستکند با بيان اين مطلب اظهار داشت:‌ داشته‌هاي باستاني کرمان داراي ويژگي‌هاي بي‌بديلي است که مي‌تواند در جذب گردشگر و علاقه‌مندان به آثار تاريخي موثر باشد.
وي تصريح کرد:‌ ارگ بم، مجموعه گنجعلي‌خان، بام شازده و روستاي ميمند بخشي از داشته‌هاي تاريخي کرمان به شمار مي‌آيند و آن‌طور که بايد به آن‌ها توجه نشده است.  
-----------------------------------------------------------------------
 
رونمائی از پوسترهای انجمن دوستداران و حافظان خشت خام

 
 
در بخش دوم و روز نخست همایش ارائه های ذیل صورت گرفت:
نشست اول: سرزمین و معماری دست کند 
دبیر جلسه: خانم ماریا کرد جمشیدی

ارائه ها:
1- بررسی نحوه تاثیر گذاری نوسان دما و خشکی هوا در شکل گیری معماری روستای دست کند/ توسط: محمد رضا بذرگر
2- نقش زمین در تنظیم شرایط محیطی/ توسط: منصوره طاهباز
3- بهره وری از توان طبیعت در مبارزه با طبیعت/ توسط: زینت داعی پور

نشست دوم: معرفی گونه های معماری دست کند
دبیر جلسه: دکتر حسن رحیمیان
ارائه ها:
1- بررسی و تحلیل تیپولوژی کاربردی معماری دست کنددر حاشیه شمالی خلیج فارس استان بوشهر / توسط: حسن کریمیان
2- در جستجوی معماری دست کند سردابه های زیر زمینی تهران/ توسط: احمد میرزا خوشنویس
3- کانال دستکند داریون؛ ساسانی؟ اشکانی(الیمایی)؟ یا هخامنشی؟/ توسط: محمد اسماعیل اسمعیلی جلودار

نشست سوم: معماری زیر زمینی
دبیر جلسه: دکتر احمد میرزا کوچک خوشنویس
ارائه ها:
1- شهرهای زیر زمینی به اویی نوش آمد شهر زیز زیمینی/ توسط: زهرا ساروخانی
2- Underground town-planning in France /Ander Guillerme
3- مجموعه آثار زیر زمینی دستکند سامن(شهر پنهان)/ توسط علی خاکسار
کارگاه ها:
1- میمند، کندوان(دکتر غلامرضا حقیقت نائینی دبیر جلسه)
2- نوش آباد( دکتر محمد مرتضایی)
3- واژه شناسی معماری دست کند (دکتر محمود ظریف)

-----------------------------------------------------------------
در بخش دوم و روز دوم همایش ارائه های ذیل صورت گرفت:
نشست چهارم: معرفی گونه های معماری دست کند
دبیر جلسه: مهندس محمد رضا حائری و دکتر محمد رضا اولیا
ارائه ها:
1- معماری دست کند دژالموت / توسط: حمیده چوبک
2- شناسایی معماری دست کند دره برزرود/ توسط: بهرخ برومندی
3- بردگوری دیناش 3 / توسط: رسول سیدین بروجنی

نشست پنجم: معرفی گونه ها و اجزاء معماری دست کند
دبیر جلسه: مهندس محمد رضا حائری و دکتر محمد رضا اولیا
ارائه ها:
1- زمینه های شکل گیری سکونتگاههای دست کند و تاثیر آن/ توسط: غلامرضا نائینی
2- پراکنش آثار معماری دست کند ایران براساس دسته بندی موضوعی/ توسط: امین کیوانلو
3- باستان شناسی ایوان اندر بررسی نسبت اشکفت با ایوان/توسط: محمدرضا حائری
4- مبلمان در فضاهای دست کند منظر فرهنگی میمند/ توسط غلامحسین پورمهراب

نشست ششم: اجتماع، فرهنگ و معماری دست کند
دبیر جلسه: مهندس محمد حسن محبعلی
ارائه ها:
1- درباره نقش شکارگاه در تاق بستان/ توسط: محمد میرشکارایی
2- تحلیل تطبیقی یک فرم خاص در معماری دست کند: مهرابه های ایرانی و میترائیوم های رومی / توسط میثم لباف خانیکی
3- دست کند های آرامگاهی: سیر تحول و گونه شناسی/ توسط : مژگان خان مرادی

نشست هفتم: حفاظت و معماری دست کند
دبیر جلسه: مهندس سیاوش صابری
ارائه ها:
1- Rehabilitation of troglodytic in France/Oliver Huet
2- چالش های موجود در حفاظت سایت های دست کند / توسط: مهناز اشرفی
3- Troglodytic architecture conservation/Leila el –WAKIL

آخرین برنامه همایش خواندن بیانیه پایانی همایش و تقدیر از دست اندکاران اجرائی همایش بود.
-----------------------------------------------------------------------
حاشیه های خواندنی نخستین همایش بین المللی معماری دست کند ایران
1- ارائه پوستر و استند معرفی معماری دست کند استان یزد (قنات ها) و معرفی انجمن دوستداران و حافظان خشت خام به عنوان تنها انجمن مردم (N.G.O)مورد استقبال حاضران ایرانی و خارجی در همایش قرار گرفت.
2- چهره دانشگاهی و نام آشنائی حاضر در همایش دکتر محمد رضا اولیا از اساتید معماری بود که به دعوت مهندس حائری در جایگاه دبیر جلسه در صبح روز دوم همایش در کنار ایشان قرار گرفت  که در چند نوبت صحبتها و بیان نظرهای ایشان مورد توجه ویژه حاضران در همایش قرار گرفت.
3- 21 سخنرانی توسط متخصصان، صاحبنظران و اساتید داخلی و خارجی در دو روز اول نخستین همایش معماری دست‌کند ایران در کرمان ارائه شد.
4- موضوع معماری دست‌کند برای نخستین بار در جهان با برگزاری این همایش مطرح شد.

4- همایش معماری دست‌کند ایران مصادف با ارسال پرونده نخستین سایت دست‌کند ایران به منظور قرار گرفتن در فهرست میراث جهانی برای سال 2013 میلادی‌ برگزار می‌شود و میهمانانی از کشورهای مختلف جهان از جمله سوئیس و فرانسه در این همایش به ارائه مقاله و سخنرانی پرداختند.
5- دانشجویان رشته‌های باستان‌شناسی، معماری و مرمت از سراسر کشور در این همایش‌ حضور یافته بودند.
6- از برنامه های جانبی همایش بازدید از حمام گنجعلی خان چایچخانه سنتی بازار قدیم کرمان و روستای تاریخی میمند در روز پنجشنبه (روز پایانی همایش بود)
7- بازدید از روستای تاریخی میمند در روز پایانی توسط 320 متشکل از حاضران در همایش و دانشجویان با 8 اتوبوس و با اسکورت ویژه نیروی انتظامی صورت گرفت.
8- در این همایش خواهر خواندگی روستاهای تاریحی کندوان و میمند اعلام شد.

 
پایان / علیرضا صادقی/ نماینده انجمن دوستداران و حافظان خشت خام
اردیبهشت 1391

The First Troglodytic Architecture Conference

 معماری دست کند از جمله گونه های معماری است که در دو دهۀ اخیر توجه مجامع حرفه ای و علمی جهانی را به خود مشغول کرده است، این نوع از معماری که در دهه های 70 میلادی بی اهمیت و غیر قابل قبول تلقی می نمود، در سالهای اخیر به عنوان هنر خلاقانۀ بشر در به آشتی رسیدن با طبیعت مطرح شده و در سرا سر جهان مورد عنایت قرار گرفته است.
 
در ایران نیز این نوع از معماری کم کم جایگاه و اعتبار خود را بازمی یابد. اگر زمانی سایت هایی همچون میمند برای بسیاری نا شناخته بودند اکنون شاهد رقابت آنها با سایر سایت های تاریخی در جهت ثبت جهانی می با شیم.

کشور پهناور ایران با پیشینه ی ارزشمند خود و بویژه به دلیل ویژگی های اقلیمی وجغرافیایی متنوع آن، یکی از کشور های دارای آثار دست کند در انواع گونه ها بوده که جا دارد به نحو شایسته در شناسایی و معرفی آنها تلاش گردد. همچنین شناخت و بهره برداری از تجربیات سایر کشور ها در جهت حفاظت این آثار ارزشمند می تواند بسیار مفید تلقی گردد.
 
با برگزاری همایش بین المللی معماری دست کند که در نوع خود همایشی تخصصی و بدیع می باشد می توان در دستیابی به اهداف فوق کمک شایانی نمود. با توجه به آنکه در جهان در دهه اخیرهیچ گونه سمینار مشابهی در سطح بین المللی تحت این موضوع برگزار نگردیده است، این همایش که برای اولین بار در ایران مطرح می شود ، موجب معرفی هر چه بهتر ایران و آثار آن در سطح جهانی خواهدگردید. همچنین برگزاری چنین همایشی در آستانه ی بررسی پرونده ی ثبت جهانی میمند تأکیدی بر ارزش های بی نظیر این منظر فرهنگی خواهد بود، ضمن این که با تبادل تجربیات داخلی و خارجی می توان هر چه بهتر در تحقق اهداف و برنامه های حفاظتی آتی این سایت گام برداشت.

به گزارش روابط عمومی انجمن دوستدران و حافظان خشت خام-

پوسترهای تهیه و ارسال شده به دبیرخانه علمی همایش بین المللی دستکند مورد پذیرش قرار گرفته و فردا در افتتاحیه رونمائی خواهد شد .

اطلاعات تکمیلی بزودی

روح و روانشان شاد باشد.

روابط عمومی انجمن دوستداران و حافظان خشت خام

آثار دوره تیموری یزد را ببینید
میدان امير چخماق مشهورترین میدان یزد
گردشگران امیر چخماق را نام میدانی در شهر یزد می‌دانند که در آن بنایی چند طبقه، مسجد و حسینیه‌ای به همین نام وجود دارد.

به گزارش هنرنیوز،میدان امیرچخماق نام میدانی در شهر یزد است. مجموعه بناهای تاریخی امیرچخماق یزد شامل بازار، تکیه، مسجد و آب انبار که قدمتشان به دوره تیموریان (قرن ۹ هجری) برمی گردد.
 
در آن دوره امیرجلال‌الدین چخماق از سرداران شاهرخ تیموری و حاکم یزد بود که با همکاری همسر خود فاطمه‌خاتون برای آبادانی یزد مجموعه‌ای شامل تکیه، میدان، حمام، کاروانسراها، خانقاه، قنادخانه، چاه آب سرد و مسجد امیرچخماق را ساخت.

گردشگران امیر چخماق را نام میدانی در شهر یزد می‌دانند که در آن بنایی چند طبقه، مسجد و حسینیه‌ای به همین نام وجود دارد. ساختمان بنای امیر چخماق ورودی بازارچه و بخشی از حسینیه‌ای است که در قرن ۱۳ هجری بنا شده‌است.
 
حسینیه امیر چخماق توسط یکی از فرمانروایان یزد خراب شد هم اکنون این بنا در حال بازسازی و تبدیل دوباره به حسینیه می‌باشد.

در واقع این مجموعه با ارزش که نقطه خیابان‌های اصلی شهر است شامل مسجد، تکیه، بقعه ستی فاطمه، بازارچه حاجی قنبر، آب انبار ستی فاطمه، نخل و آب انبار تکیه امیر چخماق می‌باشد. این مجموعه از آثار قرن نهم هجری است که امیر جلال‌الدین چخماق از سرداران و امرای شاهرخ تیموری هنگامی که به حکومیت یزد رسید با همکاری همسر خود ستی فاطمه خاتون برای آبادانی، شهر آن را بنیان نهاد.

بانیان در شمال مسجد، میدانی ایجاد کردند که هم اکنون پابرجاست و مرکز شهر یزد است. این میدان در عصر صفوی هم به همین نام شهرت داشت. در زمان شاه عباس برخی از این آثار احیاء شده است، از جمله چهار سوقی بر روی کاروانسرا ساخته شده است.

اوایل قرن سیزدهم هجری میدان جلوی مسجد و سردر بازار تبدیل به حسینیه شده ‌است . البته آنچه مسلم است در آن زمان، این مکان نقش حسینیه را نداشته، چون ساخت چنین فضاهایی از زمان صفویه به بعد در ایران رواج پیدا کرده است.

در شرق میدان ا میر چخماق، بازاری به نام حاجی قنبر وجود دارد. این بازار از بناهای نظام‌الدین حاجی قنبر جهانشاهی است. این شخص که به امر جهانشاه قره قریونلو به حکومت یزد رسیده بود آثار دیگری هم در یزد بنا کرد. بعدها بر سر در بازار بنای زیبا و بلندی به اسلوب بناهای موجود در تکیـه‌های یزد سـاخته شد.
 
این بنـای عظیـم یکی از معـرف‌های شهر یزد است و هنگـامی که می‌گوینـد « میرچخماق» مرادشان همین بناست در حالی که از آثر امیر چخماق نیست. مسجد امیر چخماق که در تاریخ‏های یزد به نام مسجد جامع نو نیز خوانده شده است .

در دوره صفویه به همت امیر جلال الدین چخماق شامی حاکم یزد از امراء و سرداران و مقرب درگاه شاهرخ و زن او ستی (بی بی) فاطمه خاتون احداث شده است.
 
این مسجد در سال ۸۴۱ هـ.ق به پایان رسید و از حیث زیبایی، وسعت، اهمیت و اعتبار بعد از مسجد جامع شهر قرار دارد در توصیف این مسجد باید گفت که در کریاس (ساختمان جلوی درب وروردی) مسجد به میدان میر چخماق باز می‏شود، سنگی نصب گردیده که بر آن متن وقفنامه‏ای به خط نسخ نقر شده است.

در طرف راهروی شمالی که از درب کریاس به صحن وارد می‏شود، شبکه‏هایی ظریف از کاشی‏های معرق در پنجره‏ها نصب شده‏اند. قسمتی از سردر صفحه ایوان کاشیکاری معرق شده است و جرزهای آن آجری رنگ می‏باشد. دور خارجی گنبد و بر کمربند آن عبارت «السلطان ظل الله» به کوفی بنایی تکرارشده است.

 تکیه امیر چخماق در سال ۱۳۳۰ هجری شمسی و با شماره ۳۸۳ و مسجد امیر چخماق در سال ۱۳۴۱ با شماره مستقل ۲۴۷ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیدند. همچنین این بناها و دیگر الحاقات به عنوان مجموعه امیرچخماق نیز با شماره ۲۴۱۶ به ثبت ملی رسیده‌است.

تخریب بافت تاریخی به هر نحو تخلف است ؛ چه با مصوبات غیرقانونی و چه حفر تونلهای گردشگری غیرمجاز در خبرها انتقاداتی درخصوص حفاظت از بافت تاریخی از سوی بعضی از نهادهای صنفی درج شد که بررسی آن را می توان در دو بخش قابل اعتنا و غيرقابل اعتنا تقسیم بندی نمود . بخش قابل اعتنای نوشتار ، تأکید بر حفاظت بافت تاریخی است که امروز تقریباً برای همگان این امر روشن و دلایل فرهنگی ، مذهبی و اجتماعی آن مشخص است و قطعاً نهاد میراث فرهنگی به عنوان متولی این امر همواره سعی در حمایت و هدایت فعالیتهای صحیح در این راستا نموده و به پشتوانه قانون می کوشد تا جلوی تخریب و رفتارهای سوء را بگیرد . اما بخش «غیرقابل اعتنای» آن نوشتار و گفتار آنجاست که با کلی گویی و سخن غیر کارشناسانه سعی در رسیدن به هدفی خاص دارد . چنان که یاد شد به این بخش نباید اعتنا نمود اما از آنجا که همین سخن باعث انحراف در برداشت های ذهنی مخاطبین می شود نیاز به پاره توضیحات احساس شد .

چنانچه یاد شد متولی امور حفاظت از بافتهای تاریخی نهاد میراث فرهنگی است اما ارزیابی عملکرد آن می بایست از دریچه کارشناسی و نه هیاهوهای رسانه ای و هیجانات فردی غیر کارشناسانه اتفاق بیافتد و چه نیکو بود که انتقادات مطروحه از منظر کارشناسی مطرح می شد چرا که هر بخش این نقدها پاسخی داشت که در این نوشتار به اجمال بدان می پردازیم .
 
1-  « مصوبه ، غيرقانوني شورای شهر » : درخصوص مصوبه غیرقانونی شورای شهر مبنی بر کوچک کردن بافت تاریخی ، نیاز به اقدامات اداری کارشناسانه بود و نه بزرگ نمایی رسانه ای که اين امر ، توسط اداره میراث در حال اجراست . چرا که وفق بند ج ماده واحده قانون تشکیل سازمان میراث فرهنگی کشور و بندهای 6 و 11 و 12 ماده 3 قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی کشور ماده 166 قانون برنامه دوم و 115 تنفيذي قانون برنامه چهارم توسعه تنها مقام صالح درخصوص تشخیص لزوم یا عدم لزوم ثبت آثار و محوطه های تاریخی ، سازمان میراث فرهنگی است و سازمان میراث فرهنگی است که این لزوم و میزان آنرا تشخیص می دهد و قطعاً ورود به جنجال های رسانه ای کاری بیهوده و بی ثمر است .
 
2-  « میدان بعثت » : همانطور که کارشناسان امر واقفند میدان بعثت بیش از آنکه به زعم دوستان یک میدان تاریخی !! باشد یک مجموعه مذهبی ـ اجتماعی شهری تحت عنوان تکيه شاه طهماسب که شامل تکیه ، آب انبار و بازارچه بود که بخش تکیه آن بعدتر و با تصمیمات شهری دوران پهلوی تبدیل به میدان شد . بنابراین اقدامات در حال جریان برای این میدان ! نه تنها تخریب یک میدان تاریخی نیست که گامی در جهت احیای یک مجموعه مذهبی است و اقدامات اداره کل میراث فرهنگی در جهت مرمت بخشهای کالبدی آن ، در کنار اقدامات دیگر متولیان امور شهر در این فضا ، دارای مصوبه شورای ترافیک و مراجع ذی صلاح است .
 
3-  « مدیران غیربومی » : هرچند استفاده کردن از این ادبیات «نخ نما» شده دیگر در مجامع فني و کارشناسی جایي ندارد ، اما در همان نوشته انتقادی خوشبختانه و یا متأسفانه به این نکته پاسخ گفته شده و تناقض آشکاری در گفتار دیده می شود چرا که اگر معیار حفاظت از بافت تاریخی « بومی و یا غیربومی بودن مسئولان » بود ، مصوبه شورای شهر که اعضای آن قاعدتاً غیربومی نیستند در جهت تخریب بافت ، به تصویب نمی رسید لذا مناسب بود که عملکرد هر مدیر براساس گفتار و رفتار کارشناسانه آن مورد نقد واقع شود و نه بومی یا غیر بومی بودن که خود ایجاد نوعی نگاه تفرقه انگیر را دامن می زند. چرا که حتی در بیان بزرگان مذهبی ما ، انجا که امام علی (ع) می فرمایند : « انظر الی ما قال و لا تنظر الی من قال »  (به گفته بنگر نه به گوینده آن) ، مناسب بود ما هم به گفتار و رفتار مسئولین نگاه می کردیم و می دیدیم که این کردار از علم و تخصص برمی آید یا نه .
 
 
 
نتیجه گیری : کوتاه سخن آنکه براساس آنچه رفت به نظر ، نقد یاد شده منصفانه و بی طرفانه نمی نماید اما دلیل آنرا نیز می توان آنجا جستجو کرد که هنوز نامه ها و اخطارهای اقدامات غیرمجاز بعضی از مدعیان دوستدار بافت تاریخی در قالب سرمایه گذاری های خاص ، مثل حفر تونل های بدون مجوز با پوشش گردشگری زیر بافت قدیم که از سویي تصرف عدوانی در عرصه های شهری و شارع عام است و از سویی باعث آسیب های جدی به جای جای بافت تاریخی شده در بین ارگانهای ذی ربط در حال رد و بدل است و این ادعای حمایت از بافت تاریخی از بخشی در حال طرح است که بیشترین تخلف ها و اخطارها را یدک می کشد و در عین حال مورد وثوق و حمایت ارگانهای متولی نیز بوده و شاید این نوشتار به نوعی « فرار رو به جلو » و یا به بیان دیگر « دست پیشی » است برای پس نیفتادن .
 
از طرفی اقدامات غیر کارشناسانه و تنها با نگاه سود اقتصادی شخصی و اختصاصی تحت پوشش فرهنگ و گردشگری از سوی سرمایه گذاران خاص باعث ایجاد نگاه منفی و بدبینانه از سوی مردم ، دوستداران میراث فرهنگی و متولیان این امر می  گردد و در انتخاب و حمایت دیگر سرمایه گذاران نیز خلل ایجاد می نماید .
 
پس نيکوتر آن است که از جايگاه خود در جهت خير و انصاف سخن بگوييم و از منظر کارشناسي به موضوعات بنگريم .
 

منبع: اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان یزد

http://yazd.yazdchto.ir/SC.php?type=component_sections&id=31&t2=DT&sid=1591

به گزارش روابط عمومی انجمن دوستداران و حافظان خشت خام- در آستانه ساعاتی به تحویل سال 1391 شمسی با برپائی دو ایستگاه فرهنگی و اطلاعرسانی در بافت تاریخی و خشتی جهان خود را آماده میزبانی از مسافرین و گردشگران نوروزی نموده است.

در ایستگاه اطلاعرسانی شماره 1 واقعدر خانه لاری - اقلام فرهنگی شامل: نقشه- بروشور- کتاب - سی دی و صنایع دستی مربوط به استان یزد ارائه خواهد شد و در ایستگاه شماره 2- واقع درخانه راس الحسینی غذای های محلی یزد به مسافرین و گردشگران بافت خشتی جهان ارائه خواهد شد.

انجمندوستداران و حافظان خشت خام در اقدامی فرهنگی به بهترین نگاره ها(تصاویر) و خاطرات دریافتی هدیه ای نفیس به مسافران نوروزی تقدیم خواهد نمود.

با توجه به تخریب که در خصوص میدان بعث یزد رخ داده که ضرورت آن و با مجوز و طرح شورای ترافیک و شهرداری بوده است و همچنین با توجه به قطع درخت که موجودی زنده و وجودش در دیار کویری یزد بسیار ارزشمند می باشد و اظهارنظر در خصوص مواردی اینچنین را به کارشناسان و نهادهای ذی ربط و پاسخگو محول می کنیم.

 پیشنهاد و طرح انجمن دوستداران و حافظان خشت خام احیا و بازگشت به اصالت و هویت دیرین و بازیابی مجدد حسینیه که در قرینه با حسنیه امیر چمقاق بوده به مدیران شهر و نهادهای ذی ربط می باشد.

 به نظر می رسد بسته شدن ابتدای خیابانهای انقلاب، بلوار امامزاده و خیابان سید گلسرخ و احیا غرفه ها روح و جریان اصیل و قدیم حسینیه را مجدد احیا نموده و از بلوار امامزاده به سید گلسرخ هم برای حل ترافیکی می توان زیر گذر با رعایت قوانین و اصالتهای معماری ایرانی اسلامی عبور داد.

البته شایان ذکر است: جدا از طرح خوب و تصویب آن همدلی و حمایت مالی برای اجرا و اجرائیشدن آن اصلی کتمان ناپذیر می باشد و امیدواریم هر طرح و پیشنهاد مناسبی به سرنوشت طرح دیواره های میدان امیر چماق و عدم پاسخگویی، شفاف سازی و رها شدن از بلاتکلیفی دچار نشود.

آقای علیرضا صادقی مدیر انجمن در سوگ پدر بزرگ آقای احمد عباسی هرفته از آموزگاران و فرهنگیان ساده زیست و بازنشسته یزد نشست.

از  ایشان  ۷ فرزند دختر و پسر به عنوان معلم تقدیم به جامعه تعلیم و تربیت و فرزندان ایران اسلامی شده است.

به ایشان تسلیت گفته، روح و روانش شاد و جاودانه باد.

روابط عمومی انجمن دوستداران و حافظان خشت خام

برخی افراد در شهر یزد تصمیم گیر ی می نمایند که بینش و دانش آنها در خصوص اصالت های تاریخی یزد در نازلترین سطح بوده و برای معضلات کاملاً مشخص و آشکار بافت تاریخی حتی یک طرح ساده کارشناسی شده ندارند و باید تاسف خورد، آنگاه مدعی غیرقانونی بودن ثبت بافت تاریخی یزد و قانون حفاظت از آن هستند. شوربختانه، نگرش برخی اعضای شورای شهر یزد به بافت تاریخی نه تنها مایه کم‌اعتباری شهر خشتی جهان، بلکه مایه سرافکندگی مردم شهرمان است.

بافت تاریخی و شهر تاریخی یزد نه به خاطر صرفاً تک بناها ارزشمند است بلکه به خاطر همین کوچه ها، معابر، محلات، مساجد و خانه های قدیمی و دیگر عناصر و جاذبه های منحصر به فرد در سطح کشور و جهان شهره شده و عده ای که از درک ارزش هایش عاجزند خواب تهران شدن یزد را می‌بینند، بدون اینکه کمی در خصوص شکافی که با احداث بلوار بسیج ایجاد نمودند بیندیشند و در خصوص مشکلات آن بررسی کارشناسی داشته باشند .

این که در بافت تاریخی یزد مشکلات وجود دارد کسی منکر آن نیست اما اتخاذ راهکارهای فرهنگی، اجتماعی، علمی، اقتصادی و توسعه ای کاملاً قانونی و متوازن جهت حل مشکلات نشانی از بلوغ و آگاهی مدیران شهری است و تلاش در جهت حذف صورت مسئله نشانی از ضعف.

ما از میراث فرهنگی کشور و استان انتظار دفاع قانونی از بافت تاریخی شهرمان را داریم هم‌چنان که از آنان و مردم فهیم شهر یزد می‌خواهیم که در برابر اظهار نظرهای برخی افراد ساده نگر در خصوص بافت تاریخی یزد ، که متاسفانه عنوان نمایندگی ما را به دنبال دارند، بایستند.

شورانشینان شهر اگه هنر حل مشکلات را دارند گره ترافیکی جلو چشمان را که روزانه درمیدان آزادی در جریان است و با ساخت غیر اصولی مجتمع تجاری در مرکز شهر و بیمارستان بی قواره ای که چشمانشان را بر گرفتن حداقل مجوزهای قانونی آن بستند و یا گره ترافیکی خیابان هاي فرخی و کاشانی را که هر روز بیشتر می شود، حل کنند.

صدور مجوز ساخت مجتمع های تجاری کاملاً مغایر با فرهنگ و اصالت‌های تاریخی و هویتی مردم شهر یزد و ساخت بیمارستانی بدون مجوز در کنار بافت تاریخی یزد را حاصل کارنامه ضعیف این دوستان می‌دانیم. کارشناسان یونسکو اظهار نظرها و اقدام‌های تاسف برانگیز را قطعاً رصد می کنند که چنین کارهایی به ثبت جهانی یزد، که نقطه اعتبار مردم و مدیران شهر یزد هست، هیچ کمکی نمی کند.

حفظ و رونق بافت تاریخی یزد با حضور مردم و رعایت معیارهای ایرانی و اسلامی نه تنها نقطه مقابل توسعه شهری نبوده بلکه نشان خلاقیت و بینش مدیران شهری و فهیم است. فراموش نشود که می‌توان پاساژها را هم به شکل بازارهای سنتی ساخت و بر اعتبار شهر افزود. حتی در ساخت سازه‌های مهمی چون بیمارستان و اداره‌های دولتی هم می‌توان سبکی را به کار گرفت که نه تنها با سازه‌های شهر هماهنگ باشد بلکه بیننده را به شگفتی و تحسین وادارد.

دوستان گرامی در شورای شهر! آیا می‌دانید که چندی است در برنامه‌های سفر گردشگران خارجی که به ایران می‌آیند، به جز شهرهای شیراز و اصفهان، دیدار از شهر یزد نیز گنجانده شده؟ فرصت طلایی پیشرفت متوازن و کسب اعتبار شایسته را از شهر ما نگیرید.

علیرضا صادقی sadeghi@rayehesabz.com

در این بیانیه که توسط آقای حسین مسرت نوشته و قرائت شد آمده است:

       یزد دیار آرمیده در کویر که پیشینه ای به اندازۀ ایران کهن دارد ،  هنوز سنگ نگاره های باستانی کوه های ارنان  و خرابه های نیایشگاه های آناهیتای چشمۀ غربال بیز و تپّه های باستانی کسنویّۀ و سریزد آن پابرجاست  و نشانی از دیرینگی این دیار  دارد ، امّا آن گونه که شایسته و بایسته بود ه ، پژوهشی ژرف و باستان شناسانه در تاریخ و فرهنگ آن رخ نداده است ، و این امر وظیفۀ دوستداران و پژوهشگران این کهن بوم را سنگین تر می کند .

      برگزاری نخستین همایش یزدشناسی شاید تلنگری باشد برای همه دانش جویان و دانش پژوهان و مدیران فرهنگی استان که چه بسیار کارهای ناشده در پیش است .

    هنوز کتابی جامع دربارۀ تاریخ یزد از سده های پیش از اسلام تا سدۀ 8 قمری پژوهش و تدوین نشده است . متنی عالمانه دربارۀ جغرافیایی این دیار کهن وجود ندارد . صدها چشمه در هنر معماری این سرزمین وجود دارد که هنوز کاوشگری ژرف نگر به یکی ازسرچشمه های آن دست نیافته است .

       بسیاری از صنایع دستی و هنرهای بومی آن ، هرساله در ردیف هنرهای از یاد رفته قرار می گیرند ، بزرگترین دستاورد کاریز گران کویر که قنات باشد . هنوز ظرافت هایش بر همگان آشکار نگشته است .
     تاریخ ادب و فرهنگ سدّه های باستانی و آغازین قمری این دیار محصور در کویر ، راهی به درون کتاب های تاریخ ادبیّات نجسته است . انگار نخستین شاعر یزد در سدّه 6 یا 7 پیدا شده است . وهزاران هزاران ناشناختۀ دیگر .

     برگزار کنندگان این همایش می کوشند تا در سال های آینده ، ضمن فراخوان عمومی دریافت مقاله و شرکت صاحبان مقاله در همایش های چندروزۀ یزدشناسی ، برگزاری کتاب سال را با همکاری سازمان ها و نهادهای فرهنگی و کتابخانه ای ، تدارک ببیند ، تا اهل علم بدانند که سالانه در این استان چه کتاب های وزینی  چاپ و منتشر می گردد و زمینۀ چاپ کتاب های ارزنده دیگری نیز با حمایت سازمان های فرهنگی فراهم گردد .  نیز با پشتی بانی مدیران ارشد فرهنگمدار استان یزد ، دوباره مرکز یزد شناسی رونق گیرد .

       بنای کار براین است که این همایش هرساله به یاد و نام یکی از مشاهیر و مفاخر استان یزد که سهم ارزنده ای را در شناخت استان یزد داشته است ، نامگذاری گردد و نخستین آن به نام یزدشناس نامور ، ایرج افشار زینت یافته است . ازینرو پیشنهاد می گردد که  شورای  شهر و نیز شهرداری یزد یکی از خیابان های بزرگ یا یکی از میدان های یزد را به نام این دانشمند فرزانه نامگذاری کند.

    برگزار کنندگان این همایش از تک تک ادارات استان یزد و انجمن های غیر دولتی که پشتیبان این امر مهم بودند و نیز سخنرانان  ارجمند که با بحث های عالمانه، باعث آشنایی هرچه بیشتر مخاطبان با توانمندی های استان یزد شدند و هم چنین شرکت علاقمندانه یزد پژوهان در این همایش قدردانی می کند .

باسپاس فراوان
هیئت اجرایی برگزار کنندۀ نخستین همایش یزدشناسی
 ( ویژۀ نکوداشت استاد ایرج افشار)
18 / 12 / 1390

لینک دانلود گلچین نگاره ها 

ادامه نگاره ها:

در استان یزد به عنوان الگو موفق کار گروهی فعالان انجمن ها دوستدار میراث فرهنگی در کنار چهره ها فرهنگی با تجربه  دیارشان با کار گروهی حرکتها با ارزشی پایه ریزی و به نتیجه می رسد.

از نمونه های موفق برنامه ها برگزار شده که متعلق به صرفاً انجمن خاص نمی دانیم:

برگزاری گردهمایی کشوری تشکلهاو فعالان میراث فرهنگی – شهریورماه 1389

برگزاری نودمین زادروز پدر معماری نوین ایران استاد پیرنیا – شهریورماه 1389

برگزاری هزارمین سال سرایش شاهنامه فردوسی  – شهریورماه 1389

برگزاری نکوداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی – اردیبهشت 1390

نخستین همایش یزد شناسی نکوداشت استاد ایرج افشار- 18 اسفند 1390

 البته در هر فعالیت گروهی و اجتماعی اختلاف سلیقه، روش و سوء تفاهم وجود داشته و خواهد داشت مهم اینست که در استان یزد بلوغ ذهنی بر احساسی شدن پیشه می گیرد و امیدواریم بدون غرور و انسجام بیشتر در استان و ایرانمان سرفرازانه برای اعتلای فرهنگ، تاریخ و اندیشه خدمت نمائیم.

 شبکه انجمنهای دوستدارمیراث فرهنگی استان یزد

پیام روابط عمومی انجمن دوستداران و حافظان خشت خام در آستانه نخستین همایش یزد شناسی"نکوداشت استاد ایرج افشار"

 به نام آفریدگار دانائی و مهربانی

نسل کنونی و فردای ایران زمین به چهره های ماندگار دیارشان همچون استاد ایرج افشار می بالند و مفتخر است در سرزمینی نوجوانی، جوانی و کهنسالی خود را سپری می نماید که مهد هویت، اصالت، فرهنگ و اندیشه بوده و خواهد بود.

جمعی از انجمنهای فرهنگی و دوستان استاد ایرج افشار و مقوله یزد شناسی با تلاشهای شبانه روزی اخیر و پشتیبانی نهادهای استانی با هدف احیای مرکز یزد شناسی پایه گذار نخستین همایش یزد شناسی با نکوداشت ایرج افشارشده اند و امیدواریم مسئولین محترم استان یزد غبار از نام مرکز یزد شناسی بر دارند و با حمایتهای جدی مالی و امکاناتی مرکز یزد شناسی در حد نام و غنای فرهنگی استانمان بزودی داشته باشیم.

در پایان یاد استاد ایرج افشار گوهر تابناک و ماندگار دیارمان را گرامی می داریم و معتقدیم چهره های ماندگار در طول تاریخ باقی می مانند و روشنائی بخش جامعه برای فاصله نگرفتن از هویت و اصالت هستند.